logo

Onze missie is de natuurlijke bodemvruchtbaarheid, ecosysteemdiensten en landschappen te herstellen.

ABONNEER

Please enter subscribe form shortcode

Nieuwsbrief SoilQit Augustus 2026

Het bodemproject SoilQIT is van start! In deze eerste nieuwsbrief lees je waarom het project nodig is, welke praktijkproeven er lopen in de boomkwekerij en de blauwebessenteelt, en hoe we met slimme technieken koolstof in de bodem in kaart brengen.

🌱 Start van het bodemproject SoilQIT

SoilQIT staat voor Increasing SOIL Quality supported by Innovative Techniques. De regio Vlaanderen-Nederland kent een intensieve land- en tuinbouw, en dat zet de bodemkwaliteit onder druk. Landbouwers zien de laatste jaren een sterke achteruitgang van het organischestofgehalte (OS) en het bodemleven.

Boomkwekerijgewassen en blauwe bessen zijn belangrijke producten in Vlaanderen en Nederland. Om een hoogwaardige productie te waarborgen, hebben telers behoefte aan praktijkoplossingen om hun OS-gehalte te verhogen en zo de gezondheid en klimaatbestendigheid van hun bodems veilig te stellen. In deze teelten is dat een uitdaging: in de boomkwekerij beperkt het meerjarige karakter van de teelt de aanvoer van organische stof, en in de blauwebessenteelt zijn alternatieven nodig omdat het gebruik van veen wordt teruggedrongen.

In SoilQIT brengen we onderzoekscentra, adviseurs en telers samen om praktijkgerichte oplossingen aan te reiken en te evalueren. De focus ligt op het verhogen en behouden van organische stof via drie pijlers:

  • het gebruik van bodemverbeterende middelen;
  • aangepaste bodembewerkingen;
  • het inzetten van groenbedekkers en tussenteelten.

Tegelijk testen we innovatieve meetmethoden en vergelijken we die met klassieke bodemanalyses om de koolstofopslag in kaart te brengen. De verzamelde data worden ook gebruikt om koolstoffluxmodellen voor meerjarige teelten te optimaliseren en om de economische haalbaarheid te analyseren. De resultaten vertalen we naar praktijkgerichte adviezen voor de sector, die we delen via een brochure, bijeenkomsten en studiedagen.

🔍 Praktijkproeven brengen het effect van bodemmanagement in kaart

Binnen SoilQIT worden diverse praktijkproeven aangelegd in de teelt van laanbomen en blauwe bessen. Daarin evalueren we verschillende bodemmanagementtechnieken op wetenschappelijke wijze: wat is hun effect op de opbouw van organische stof, de fysische en chemische bodemkwaliteit, het bodemleven en de weerbaarheid van plant en gewas? De gegevens uit deze proeven dienen bovendien als basis voor het optimaliseren van koolstoffluxmodellen voor meerjarige teelten, zodat ook de langetermijneffecten van de behandelingen kunnen worden ingeschat.

🌳 Proeven in de boomkwekerij

Organische en commerciële bodemverbeteraars in bosgoed
Sinds 2012 loopt er bij Viaverda een langetermijnproef waarin elke twee jaar verschillende organische en commerciële bodemverbeteraars worden ingewerkt. Er wordt gekeken naar compost (24 ton/ha), compost (48 ton/ha), houtsnippers (24 ton/ha) en een combinatie van houtsnippers en compost (elk 12 ton/ha).

Uit deze proef bleek de afgelopen jaren dat een tweejaarlijkse toediening van organisch materiaal het totale organischekoolstofgehalte (TOC) in de bodem op peil houdt, maar nog niet verhoogt. In de controlebehandeling daalt het TOC-gehalte juist. Verdere metingen en de optimalisatie van het koolstofmodel moeten na afloop van het project meer inzicht geven in hoe het TOC-gehalte niet alleen behouden, maar ook verhoogd kan worden.


Evolutie van het TOC-gehalte (%) in de periode 2012–2026 bij een tweejaarlijkse toediening van organische materialen op een bosgoedperceel (zandbodem) met Carpinus betulus. Co = controle, geen organisch materiaal; 24GC = groencompost 24 ton/ha; 48GC = groencompost 48 ton/ha; ZS/HS = Zwarte Specht-compost 24 ton/ha tot 2021, vanaf 2023 houtsnippers 24 ton/ha; ZS/HS+GC = Zwarte Specht-compost 12 ton/ha + groencompost 12 ton/ha tot 2021, vanaf 2023 houtsnippers 12 ton/ha + groencompost 12 ton/ha.

Daarnaast wordt een reeks commerciële producten getest op hun vermogen om het TOC-gehalte in de bodem te verhogen.

Langetermijnproef met organische bodemtoevoegingen bij laanbomen
Door de lange teeltcyclus van laanbomen zijn de mogelijkheden om organisch materiaal aan de bodem toe te voegen beperkt. Om de aanvoer van organische stof op lange termijn toch te ondersteunen, onderzoekt Viaverda sinds 2016 op een laanbomenperceel alternatieve organische bodemtoevoegingen ten opzichte van stalmest. Daarbij worden compost (30 ton/ha), de grove/houtige fractie van compost (30 ton/ha) en houtsnippers (30 ton/ha) geëvalueerd.

Mulchmaterialen op de plantrij bij laanbomen
Om in meerjarige teelten toch jaarlijks organisch materiaal aan de bodem toe te voegen, onderzoeken we het gebruik van organische mulch op de plantrij. Mulch kan zorgen voor een continue aanvoer van organische stof, en remt tegelijk de onkruidgroei en vermindert de verdamping van bodemvocht in droge periodes.

Mulchlaag van compost in de teelt van Acer campestre

Bodembewerkingen en mechanische onkruidbestrijding
In het project worden ook proeven aangelegd naar de invloed van verschillende bodembewerkingen op het gehalte aan bodemorganische stof (BOS). Eerdere bevindingen laten zien dat regelmatige bodembewerking de mineralisatie in de bodem kan stimuleren, wat mogelijk leidt tot een afname van BOS. Door dit nauwkeurig te volgen, proberen we dit effect beter te kwantificeren.

Tussenrijteelten bij laanbomen
Naast het rechtstreeks toevoegen van organisch materiaal aan de bodem onderzoeken we ook hoe tussenrijteelten bijdragen aan een continue aanvoer van organische stof en daarmee aan de bodemkwaliteit. Daarvoor evalueren we verschillende meerjarige en eenjarige gras- en kruidenmengsels, snijrogge en bladrijke bladrammenas als tussenrijteelt in de gangen van laanboompercelen.

🫐 Proeven in de teelt van blauwe bessen

De blauwe bes hoort thuis in een bijzondere familie: de Ericaceae, ofwel de heidefamilie. Net als andere familieleden heeft de blauwe bes een zure bodem nodig om goed te groeien. Daarnaast zijn een goede lucht- en waterhuishouding belangrijk. Telers kiezen er daarom meestal voor om de plant te telen in ruggen van witveen (van nature een zuur medium) of in potten met geschikt substraat. De planten worden vervolgens bewaterd met druppelirrigatie.

Verrijking van het bodemleven
Een eerste proef vindt plaats in substraat. Substraten zijn van zichzelf relatief arm aan bodemleven. In deze proef onderzoeken we of het toevoegen van bodemverbeteraars of biostimulanten kan zorgen voor een gezondere plant en een betere oogst.

Alternatieven voor veen
In deze demo worden de planten niet in substraat, maar in de vollegrond gekweekt. Het doel van een demo is een eerste indruk te krijgen of alternatieve teeltmethoden werken. Teelt in de vollegrond brengt wel enkele uitdagingen met zich mee, vooral op het gebied van pH, drainage en zuurstof in de wortelzone. In deze demo testen we of bodemverbeteraars en biostimulanten kunnen helpen om de bodem geschikt te maken voor de teelt.

In beide proeven is de hypothese dat bepaalde bacteriën en schimmels kunnen helpen bij de nutriëntenopname of de plantengroei kunnen bevorderen. De mate en de richting van dat effect (positief of negatief) verschillen per product. Ook bevatten sommige bodemverbeteraars een rijk microbieel leven en kunnen ze bodemeigenschappen zoals het waterhoudend vermogen en de pH beïnvloeden. In beide proeven worden onder meer deze producten getest:

  • Dennenschors – heeft een verzurend effect op de bodem.
  • Groencompost – levert nutriënten en diverse micro-organismen.
  • Een Trichoderma-schimmel – verhoogt de weerbaarheid tegen stress.
  • Een ericoïde mycorrhiza – specifiek voor de heidefamilie; draagt bij aan de nutriëntenopname.

📡 Slimme bemonsteringsstrategieën

Binnen SoilQIT worden koolstofvoorraden in de bodem gekwantificeerd en geëvalueerd. Zo kunnen we meten, voorspellen en monitoren hoe specifieke teelttechnieken het organischestofgehalte verhogen. Om de bemonstering zo efficiënt mogelijk te maken, gebruiken we slimme bemonsteringsstrategieën: op basis van vooraf verzamelde digitale informatie over het perceel bepalen we zones en monsterpunten. Zo wordt de variabiliteit in het veld optimaal in kaart gebracht en verloopt de bemonstering efficiënter.

Welke technieken gebruiken we?
Om de bodemvariabiliteit vooraf in kaart te brengen, zet SoilQIT vier innovatieve technieken in. Die zijn in te delen in proximal sensing (meten van dichtbij) en remote sensing (meten op afstand).

1. Proximal sensing

Veris MSP3 en Veris iScan
Deze bodemscanner werkt met drie geïntegreerde sensorsystemen die elk een andere parameter in kaart brengen. Na de scan heb je variabiliteitskaarten van de elektrische geleidbaarheid (die onder meer samenhangt met bodemtextuur, vochtgehalte, zout, organische koolstof en verdichting), de pH en het koolstofgehalte van de toplaag. Dat laatste wordt geschat met een NIR-sensor met twee golflengtes en gekalibreerd met traditionele referentiemonsters uit het veld. Naast de Veris MSP3 zetten we ook de Veris iScan in: een compactere variant die op bestaande landbouwwerktuigen kan worden gemonteerd. Die werkt volgens hetzelfde principe, maar meet geen pH.

Veris MSP3-scan (bron: Agrometius)

Empyrean-robot
Binnen het Europese EMPYREAN-project, waarin onder meer ILVO partner is, wordt de Empyrean-robot ontwikkeld: een compacte, zelfrijdende robot die met hyperspectrale infraroodspectrometrie (meer dan 100 golflengtes) het koolstofgehalte van de toplaag in kaart brengt. Dat gebeurt met een NIR-spectrometer op een slede die de robot door de grond trekt. Op termijn moet deze meting onafhankelijk worden van veldmonsters.

Empyrean-robot van ILVO

2. Remote sensing

Bij beide technieken voor meten op afstand worden de percelen bestudeerd wanneer de grond braak ligt. Zo breng je de bodemvariabiliteit in beeld zonder dat het gewas de metingen beïnvloedt.

MicaSense-drone
Ook drones kunnen de variabiliteit van een perceel in kaart brengen. Binnen SoilQIT gebruiken we een drone met een multispectrale MicaSense Red+Blue Edge-dualcamera. Die legt niet alleen zichtbaar licht vast, maar ook red-edge- en nabij-infraroodbanden. Met die data berekenen we indices waarmee we variabiliteitskaarten van het perceel maken.

Drone met MicaSense red-edge-camera

Sentinel-2
Naast dronedata gebruiken we ook satellietdata van Sentinel-2. Deze satelliet maakt elke 2 tot 5 dagen (als het niet bewolkt is) een multispectrale opname van het perceel. Net als bij de MicaSense-camera kunnen we met die beelden indices berekenen en variabiliteitskaarten opstellen. De resolutie is lager dan die van de drone, maar je kunt je perceel wel over een langere periode volgen. Daarnaast zijn er modellen, bijvoorbeeld uit het Europese ENVISION-project, die op basis van multispectrale beelden een ruwe voorspelling geven van de organische koolstof in het veld.

Sentinel-2-satellietdata op regionale schaal en op bedrijfsschaal

🧪 Bodemverbeterende middelen: een van de pijlers van SoilQIT

Bodemverbeterende middelen zijn producten die de fysische, chemische en biologische eigenschappen van de bodem verbeteren. Ze leveren niet per se veel nutriënten, maar verhogen op langere termijn de vruchtbaarheid en de weerbaarheid van de bodem. Afhankelijk van hun oorsprong zijn ze in te delen in drie categorieën:

  • Organische bodemverbeterende middelen zijn de meest gebruikte bodemverbeteraars in de land- en tuinbouw. Ze dragen bij aan een betere bodemstructuur, meer organische stof en koolstofopslag, een hogere waterbuffering en betere infiltratie, een efficiënter gebruik van nutriënten, een rijk en actief bodemleven, een weerbaardere bodem en gezondere gewassen. Voorbeelden zijn groencompost, gft-compost, de grove fractie van compost, champost, stalmest, houtsnippers (vooral als mulch), stro en bladmulch.
  • Minerale bodemverbeterende middelen zijn natuurlijke of industrieel verwerkte minerale producten die de chemische en/of fysische bodemeigenschappen verbeteren. Anders dan organische middelen leveren ze weinig of geen organische stof, maar ze kunnen wel veel bijdragen aan de bodemvruchtbaarheid. Dat doen ze door de pH te optimaliseren, essentiële elementen zoals calcium, magnesium of zwavel aan te leveren, de vorming van stabielere bodemaggregaten te ondersteunen (bijvoorbeeld calcium), de water- en nutriëntenbuffering te verbeteren (bijvoorbeeld zeoliet of bentoniet) of betere omstandigheden voor bodemorganismen te creëren.
  • Biologische bodemverbeterende middelen richten zich op het stimuleren van het bodemleven. Voorbeelden zijn mycorrhizaschimmels, nuttige bacteriën en Trichoderma-schimmels.

Voor meerjarige teelten, zoals de boomkwekerij, zijn deze effecten extra waardevol, omdat de bodem jarenlang de groeiplaats van hetzelfde gewas is. Investeren in bodemkwaliteit levert daarom niet alleen voordelen op korte termijn op, maar versterkt ook de productiviteit en duurzaamheid van de teelt op lange termijn.

🍂 Bodemverbeteraar in de kijker: compost

Compost is een donkerbruin tot bijna zwart, kruimelig materiaal dat bestaat uit verteerde plantaardige resten, zoals groenten, fruitschillen, grasmaaisel, bladeren en snoeihout. Het is het resultaat van het composteringsproces: een natuurlijk proces dat gecontroleerd en gestuurd wordt. Compost bevat veel stabiele organische stof en nutriënten die geleidelijk beschikbaar komen voor de plant.

Het professionele composteringsproces bestaat uit vier stappen.

Stap 1 – Voorbewerking (mengen, verkleinen en hopen opzetten)
Voor een goed composteringsproces zijn gelijkmatig gemengde grondstoffen erg belangrijk. Enerzijds moet het voedselaanbod voor de verschillende micro-organismen gelijkmatig verspreid zijn. Anderzijds moet de mengverhouding tussen ‘bruine’ en ‘groene’ grondstoffen in evenwicht zijn. Zo krijg je onder meer een goede vochtigheidsgraad, die zo nodig nog kan worden bijgestuurd door extra water toe te voegen. De grondstoffen worden verkleind om het volume te verminderen en compostering mogelijk te maken. Door het ingangsmateriaal te verkleinen, vergroot je het aantastingsoppervlak voor de micro-organismen. Het materiaal wordt gebroken of geshredderd (versnipperd) met verhaksel- of shredderinstallaties.

Stap 2 – Composteringsproces
Zolang er zuurstof en water in de hoop aanwezig zijn, composteren de micro-organismen zeer intensief. De temperatuur loopt daardoor op tot 55–70 °C. Door deze microbiologische omzetting verandert de verhouding tussen zuurstof, water en vaste stof voortdurend: zuurstof wordt verbruikt en water verdampt. De composterende grondstoffen zakken in en de hoop wordt compacter. Daardoor oxideren koolstofverbindingen niet meer volledig en ontstaan vetzuren en andere organische zuren.

Temperatuur in de composthoop tijdens het composteringsproces

Door zuurstof toe te voeren (door het materiaal om te zetten of door actieve beluchting) voorkom je dat er zuurstofloze zones ontstaan en het materiaal gaat rotten. Bij het omzetten wordt het materiaal opnieuw gelijkmatig gemengd: compacte, vochtige en droge delen worden door elkaar gehaald, zodat de hele hoop een gelijkmatige vochtverdeling krijgt. Tijdens het omzetten kan de hoop zo nodig extra worden bevochtigd. Met bepaalde machines kunnen de grondstoffen daarbij ook verder worden vervezeld en verkleind.

Een belangrijk voordeel van het composteringsproces is dat onkruidzaden hun kiemkracht verliezen door de hoge temperatuur (55–70 °C) in combinatie met een hoge vochtigheid. Zo ontstaat een gehygiëniseerd materiaal. Groencompostering vindt meestal in de open lucht plaats, gft-compostering altijd in een gesloten hal.

Stap 3 – Narijping
In de derde fase, ook wel het rijpingsproces genoemd, wordt de microfauna belangrijk. Deze zorgt voor de structurele en biologische omzetting van het basismateriaal tot compost en speelt een rol bij het mengen van de organische en minerale bestanddelen. Afhankelijk van het proces duurt de narijping 3 weken tot 3 maanden.

Stap 4 – Affinage of nabewerking (opschonen en zeven in verschillende fijnheden)
Bij affinage worden niet-bruikbare delen uitgezeefd en wordt de compost opgedeeld in verschillende fracties (korrelgroottes), afhankelijk van het beoogde gebruik. In de praktijk gebeurt dit met trommel- of sterrenzeven. Het voordeel van zeven is dat eventuele verontreinigingen, zoals stenen, metaal en plastic, in de zeef achterblijven en in de zeefoverloop terechtkomen.

Deze zeefoverloop kan verder worden opgedeeld in verschillende fracties, waarna minstens een deel ervan opnieuw aan het begin van het proces wordt toegevoegd. Zo blijft er voldoende structuurmateriaal in het proces en wordt het startmateriaal geënt met al actieve organismen. Als de zeefoverloop door ophoping te sterk verontreinigd raakt, wordt deze afgevoerd voor verdere afvalverwerking.

📄 Lees de volledige nieuwsbrief

Wil je deze nieuwsbrief bewaren of doorsturen? Download de nieuwsbrief SoilQIT augustus 2026 (pdf).

➡️ Meer weten over SoilQIT?

Lees meer over de doelen en partners van het project op onze projectpagina SoilQIT. Wil je weten hoe jouw bodem ervoor staat en welke maatregelen passen bij jouw teelt? Neem gerust contact met ons op.


Het project SoilQIT wordt uitgevoerd binnen het programma Interreg Vlaanderen-Nederland en is gefinancierd door de Europese Unie.